Nowe zestawienie kosztów ogrzewania budynków za II kwartał 2026 r. przygotowane przez POBE pokazuje, że dyskusja o tym, ile zapłacimy za ciepło nie może sprowadzać się wyłącznie do cen paliw i energii. Kluczowe znaczenie ma przede wszystkim standard energetyczny budynku, a dopiero w drugiej kolejności sam wybór źródła ciepła. Wyraźnie to widać przy porównaniu wykresów z kosztami ogrzewania, które przedstawiono dla czterech różnych poziomów zapotrzebowania budynku jednorodzinnego na energię do ogrzewania pomieszczeń.
Budynek istniejący w standardzie EU 140
Zgodnie z zasadami programu Czyste Powietrze, w budynkach o zapotrzebowaniu na energię powyżej 140 kWh/(m²·rok) przedsięwzięcie powinno doprowadzić do obniżenia tego wskaźnika do poziomu nie wyższego niż 140 kWh/(m²·rok) oraz do zmniejszenia zużycia energii co najmniej o 40%. Oznacza to, że w tej grupie budynków program wspiera przede wszystkim kompleksową modernizację, a nie tylko samą wymianę źródła ciepła; wymiana źródła jest potrzebna wtedy, gdy istniejące źródło nie jest efektywne.
W budynkach o tak niskim standardzie energetycznym dowolne zastosowane źródło ciepła będzie generować relatywnie wysokie koszty ogrzewania. Ilustruje to wykres 1 dotyczący istniejącego budynku w standardzie EU 140 kWh/(m²·rok). Koszty ogrzewania są w nim nawet o 60% wyższe niż dla standardu EU 80.
Budynek istniejący w standardzie EU 80
Najniższy próg energetyczny z programu Czyste Powietrze, czyli EU 80 kWh/(m²·rok), to wartość, poniżej której nie jest przewidziane dofinansowanie do termomodernizacji budynku. Jest to również maksymalny poziom zapotrzebowania na energię użytkową, do jakiego muszą zejść budynki z przedziału EU 80-140 kWh/(m²·rok), gdy korzysta się z dofinansowania na ich termomodernizację. Jednocześnie, podobnie jak poprzednio, musi być spełniony warunek redukcji tego zapotrzebowania o 40%. Koszty zaopatrzenia w ciepło budynku istniejącego w standardzie EU 80 kWh/(m²·rok) przedstawia wykres 2.
Wykres 3 prezentuje szczegółowe rozbicie rocznych kosztów w budynku istniejącym o standardzie EU 80 kWh/(m²·rok) na dwa składniki: koszty ogrzewania pomieszczeń oraz koszty przygotowania ciepłej wody użytkowej. To ważne uzupełnienie wykresu 2, ponieważ pokazuje, że o różnicach między technologiami grzewczymi decydują przede wszystkim koszty ogrzewania pomieszczeń, natomiast wydatki na c.w.u. dla różnych źródeł ciepła są znacznie bardziej zbliżone. Wykres 3 bardzo dobrze wskazuje, że w budynku o standardzie EU 80 największe różnice między technologiami, jeśli chodzi o wysokość rachunków za ciepło, wynikają z kosztów ogrzewania pomieszczeń. To właśnie dlatego w analizie opłacalności systemu grzewczego kluczowe znaczenie ma nie tylko cena paliwa czy energii, ale także sprawność całego układu, rodzaj instalacji odbiorczej i standard energetyczny budynku.
Nowy budynek w standardzie WT 2021
Wykres 4 pokazuje koszty w nowym budynku jednorodzinnym spełniającym minimalny standard WT 2021 (Warunki Techniczne z 2021 roku), czyli odpowiadającym poziomowi EU = około 55 kWh/(m²·rok). W tym przypadku roczny koszt ogrzewania i c.w.u. wynosi około 3020 zł dla pompy ciepła powietrze-woda z ogrzewaniem podłogowym i około 2570 zł dla gruntowej pompy ciepła z podłogówką.
Wykres pokazuje również dwa warianty współpracy z instalacją fotowoltaiczną o mocy 4 kWp: wtedy koszty roczne spadają odpowiednio do około 2055 zł dla pompy powietrznej i około 1642 zł dla pompy gruntowej. Dla porównania: roczny koszt ogrzewania i przygotowania c.w.u. dla kotła gazowego kondensacyjnego z ogrzewaniem podłogowym wynosi około 4910 zł, kocioł na pelet drzewny około 5450 zł, na olej opałowy około 6520 zł, a kocioł elektryczny około 8070 zł.
Nowy budynek w standardzie EU 30
Najniższe koszty eksploatacyjne w całym zestawieniu dotyczą standardu EU 30 kWh/(m²·rok) dla nowych budynków, co ilustruje wykres 5. Różnice w wydatkach na ciepło, w porównaniu do nowego budynku spełniającego jedynie podstawowe wymogi WT 2021, są znaczące – poprawa standardu skutkuje minimalizacją wydatków oraz zdecydowanie większą ich „odpornością” na zmiany cen energii i paliw.
Stare dane klimatyczne zawyżają zapotrzebowanie na ciepło
Warto zaznaczyć, że rzeczywiste zapotrzebowanie na ciepło użytkowe do ogrzewania pomieszczeń jest obecnie wyraźnie niższe niż wynika z metodologii opartej na archaicznych, ale wciąż obowiązujących danych klimatycznych z lat 1971-2000. Analizy Krajowej Agencji Poszanowania Energii, które zostały wykonane w ramach tworzenia standardu energetycznego EU 30, czyli nowego standardu zmierzającego do bezemisyjnych domów jednorodzinnych, pokazują, że przy uwzględnieniu zaktualizowanych danych klimatycznych z lat 2001-2020 rzeczywiste wartości zapotrzebowania budynków na ciepło EU mogą być dziś niższe nawet o 25-35%. Nowe dane klimatyczne zostały opracowane w 2023 r. w ramach projektu TLM 2000 przez dr inż. Piotra Narowskiego z Politechniki Warszawskiej.
Uwzględnienie aktualnych danych klimatycznych z lat 2001-2020 oznacza na przykład, że budynek kwalifikowany dziś na poziomie zapotrzebowania na energię użytkową EU 80 kWh/(m²·rok) może w rzeczywistości odpowiadać poziomowi zapotrzebowania około 56 kWh/(m²·rok) – ilustruje to wykres 6. Z kolei budynek charakteryzujący się EU 140 kWh/(m²·rok) może być bliższy wartości około 100 kWh/(m²·rok). Przekonuje to o pilnej potrzebie wprowadzenia zmian w metodologii świadectw charakterystyki energetycznej budynków oraz modyfikacji zasad dotyczących audytu energetycznego.
Wybór systemu ogrzewania − decyzja oparta na danych, nie emocjach
Z porównania kosztów dla czterech różnych poziomów zapotrzebowania budynku na energię użytkową do ogrzewania (EU) wynika bardzo wyraźnie, że zwiększenie lub poprawa standardu energetycznego radykalnie obniża koszty ogrzewania i to niezależnie od zastosowanej technologii grzewczej. Analiza pokazuje też, że pompy ciepła należą do rozwiązań o najniższych kosztach eksploatacyjnych, szczególnie w budynkach o wyższym standardzie energetycznym i przy współpracy z fotowoltaiką.
Najważniejszy wniosek z całego zestawienia jest prosty: to nie samo źródło ciepła decyduje o rachunkach, lecz relacja między standardem energetycznym budynku a sprawnością całego systemu ogrzewania. Ten sam nośnik energii może generować zupełnie inne koszty w domu energochłonnym i w budynku zaprojektowanym według nowoczesnych standardów.
Dlatego w przypadku budynków istniejących kluczowe pozostają dwa progi programu Czyste Powietrze − EU 140 i EU 80 − bo to one pokazują, jak bardzo standard energetyczny wpływa na opłacalność modernizacji. Z kolei dla nowych budynków punktem odniesienia powinny być dziś nie minimalne wymagania aktualnych Warunków Technicznych WT 2021, ale standardy wyższe, takie jak EU 30, które otwierają drogę do bardzo niskich kosztów eksploatacji i korzyści z integracji fotowoltaiki, magazynów energii, samochodów elektrycznych czy taryf dynamicznych. Konieczne jest również jak najszybsze dostosowanie w polskim prawie danych projektowych do warunków klimatycznych panujących w XXI wieku.
Istotne jest także, by decyzję o wyborze systemu grzewczego opierać na rzetelnych danych dotyczących kosztów ogrzewania analizowanych w dłuższej perspektywie, a nie na przyzwyczajeniach czy krótkoterminowych zmianach cen paliw. Wspólnym mianownikiem najniższych kosztów eksploatacji pozostaje dobrze zaizolowany budynek oraz źródło ciepła o wysokiej efektywności sezonowej, które pozwala maksymalnie ograniczyć zużycie energii końcowej.
W aktualnych realiach rynkowych pompy ciepła − szczególnie w nowych i modernizowanych budynkach − pozostają rozwiązaniem oferującym jedne z najbardziej przewidywalnych i konkurencyjnych kosztów ogrzewania. Dane przedstawione w zestawieniu potwierdzają, że inwestycja w nowoczesny system grzewczy jest dziś nie tylko wyborem proekologicznym, ale również racjonalną decyzją ekonomiczną, która realnie wpływa na bezpieczeństwo i stabilność domowego budżetu w kolejnych latach.
Źródło: Porozumienie Branżowe na Rzecz Efektywności Energetycznej POBE
Pełna wersja artykułu na stronie POBE: kliknij
Przejdź Arkusz kalkulacyjny na stronie internetowej POBE
Przejdź Uproszczona wersja kalkulatora POBE (wersja API), przygotowana przez Polski Alarm Smogowy
Przejdź Raport Krakowskiego Alarmu Smogowego dotyczący cen paliw stałych